Türk Kültüründe Keşik

Hazar Keşikçileri
Türk Kültüründe Keşik

Prof.Dr.Saadettin Gömeç

Keşik kelimenin Türkiye’nin çeşitli yerlerindeki anlamlarına bakılacak olunursa:

Keşik “sıra, nöbet” (Balıkesir, Çanakkale, Tokat, Kastamonu, Boyabat (Sinop), Bolu, Amasya, Ordu, Erzincan, Malatya, Ankara, Mersin).

Keşek “imeceyle yapılan iş” (İzmir). 

Keşikçi “bekçi, nöbetçi” (Boyabat, Taşköprü, Kars, Ağrı).

Keşikleşmek “sıraya girmek, nöbetleşmek” (Isparta, Konya, Adana).

Keşik tutmak “sıra beklemek” (Çarşamba) (Derleme Sözlüğü, C. 8, 2770-2771)

Tarihî ve çağdaş bazı sözlüklerde keşik kelimesinin anlamı aynen yukarıdaki gibi, “sıra” ve “nöbet” anlamlarında geçmektedir.

Türk toplumunda yaylak-kışlak
(yazlık-kışlık) denilen bir iskân anlayışı mevcuttur. Herkesin bildiği gibi yaylaklar, yazın hayvan sürülerinin beslenmesi için otu, suyu bol olan genellikle yüksek yerlerdir. Kışlaklar ise, kışın hem hayvanların soğuktan korunması, hem de insanların hayvan ürünleri yanında toprağı işleyerek karınlarını doyurmaya çalıştıkları merkezlerdir ki, bunlar da umumiyetle yine su kenarlarındaki ovalık bölgelerdir. Bununla birlikte eski Türk boylarının sahip oldukları hayvanların sayıları da yerine göre binler, onbinleri bulmaktadır. Durum böyle olunca bir aile veya oymak için biryandan ziraat yapmak, bir yandan da hayvancılık zor olmaktadır. O zaman eski Türk toplumu buna bir çözüm bulmak için “keşik” müessesesini oluşturmuştur. Her ailenin kendi hayvanlarını gütmek için vakit ayırması, toprak işlerini engellediğinden, toplum kendi arasında bir kural yaratarak, her gün bir ailenin, oymağın veya aşiretin hayvanlarını otlatması kararlaştırılmış ve böylece başka meşguliyetlere vakit ayırma imkânı doğmuştur.

Ama burada ikinci bir husus daha var. O da, keşik kelimesinin hayvancılıkla ilgisinin yanı sıra, askerî düzenle de alâkalı olduğu görülmektedir.

Turgak kelimesinin keşik ile beraber kullanılması ve göstermiş olduğumuz karşılıklar da göz önünde bulundurulunca onun Türkçe olduğunu
(Clauson 1972: 759) söyleyebiliriz. En azından eski metinlerde ve Çingiz Han’dan çok daha önceye ait kaynaklarda geçmesi hesaba katılınca turgak sözü gibi, keşiğin de Türkçenin malı olduğu ortadadır, diyebiliriz. Fakat ordu terimleri açısından o kadar zengin bir kültüre sahip olan Türk milleti, bu kelimeyi zaman içerisinde belki de sadece hayvancılığa ait bir deyim olarak kullanmıştır. Zaten şöyle bir düşünecek olursak, hayvanlar için keşik tutanlar aynı zamanda sorumluluklarındaki hayvanların muhafızları değil midirler?
Hepsi : Makaleyi İndir Sayfa 119
Resim Hazar Keşikçileri
Türk Kültüründe Keşik Reviewed by Türk Asya on Pazartesi, Ekim 27, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.