İskit-Sarmat Sanatı ve Türk Sanatı İle Ortaklıkları

Chertomlyk Kurganı, Ukrayna, M.Ö. 4.yy
İskit-Sarmat Sanatı ve Türk Sanatı İle Ortaklıkları
Prof.Dr. Yaşar Çoruhlu

İskit sanatı terimi günümüzde de araştırmacılar arasında yanlış anlamalara sebebiyet vermesi bakımından, Türk sanatı ve arkeolojisi bakımından önemli bir sorun teşkil etmektedir. M.Ö. VIII. Yüzyıldan itibaren karşımıza çıkan İskit toplulukları özellikle Bozkır bölgelerinde hakimiyet kurmuşlardır. Ilk kez Herodot'un bu adla andğı iskitler daha sonra, Altaylarda ortaya çıkarak Büyük Hun imparatorluğunda olduğu gibi, bir konfederasyon meydana getirmişlerdi. Ancak bu konfederasyonda yönetici etnik grubun -elimizde birkaç boy ismi olmakla birlikte- hangi topluluk olduğunu net olarak bilmiyoruz. Bununla birlikte İskit denilen toplulukların içerisinde Proto-Türkler de yer almaktadır.

Bu nedenle ortak Bozkır kültürünün temsilcileri olan daha doğudaki iskitlerle çağdaş Proto-Türkler ve sonraki Türklerin sanat ve arkeolojisi ile, söz konusu İskit topluluklarının sanat ve arkeolojisi arasında büyük benzerliklerin olması çok normaldir . Dahası çeşitli tarihçiler İskitlerin kuzey Kazakistan, Altay ve Yenisey havzalarının bir bölümünde vaktiyle yaşadıkları ve yayıldıkları topraklardan Karadeniz' in kuzeyine gelerek asıl varlıklarını burada gösterdiklerine inanmaktadırlar . Bu şu anlama gelmektedir: Belki de söz konusu bölgelerde Proto- Türkleri ortaya çıkaran kültürler aynı zamanda İskitlerin atalarını da ortaya çıkarmıştı. Bunlar Türklerin ataları ile birlikte Iç Asya' da yaşayan unsurlar olup buradan ayrılarak batıya göç etmiş olabilirler. Bir başka deyişle Proto-Türkler ve Proto-İskitler yakın alanlarda yan yana yaşayan topluluklar olup daha büyük kültürlerin içinden çıkarak ayrılmışlardı. Öte yandan Batılı ve Rus araştırmacılar öncelikle İskit sanatı ve kültürünü tanımış, bu sanatın Bozkır kültürü ortak tabanını göz önünde bulundurmadıkları için, bütün Bozkır kuşağındaki paralel özellikler gösteren sanat ve arkeoloji nesnelerini İskit adı altında toplamışlardır . Bu sınıflandırma önemli hataları beraberinde getirmiştir. Halbuki Orta ve İç Asya' nın bir bölümüne vaktiyle yayıldığı söylenen İskitler hakkında hemen hemen hiçbir belgeye sahip olunmaması, aslında İskitlerin bu bölgelerdeki topluluklarla belki de aynı olduğunu gösteriyor. Bakış açısının hatalı olması dolayısı ile Altaylardaki meşhur buluntu yerleri daha çok analojik metodlarla hep İskit kültürüne mal edilmiştir.

Örneğin ünlü Pazırık kurganları için de durum böyledir. Ancak bunun doğru olmadığı artık yavaş yavaş ortaya çıkmaktadır. Bilim adamları durumu kurtarmak ve tanınan İskitlerden ayırmak için, artık Altay İskitleri veya Sibirya İskitleri gibi terimleri kullanıyorlar. Esasında yapılması gereken buradaki başlıca toplulukların sanat ve kültürlerini kendi ekseni içinde almaktır. Böyle bakıldığında da ana eksene daha erken kültürlerden nasıl ortaya çıktıklarını izah ettiğimiz Proto-Türk ve Türk sanatını koymak gereklidir. Çünkü bu bölgelerde ikinci derecede kalan diğer kültür ve sanat alanları bu büyük daire içinde bir araya gelerek Türk Bozkır sanatını oluşturmuştur. Dolayısıyla bu pratik düşüncenin ürünü olarak biz örneğin Pazırık Kültürünün bir Proto-Türk ve Türk kültürü olduğunu ifade ediyoruz.

Hepsi : http://goo.gl/Zxy0uD

Foto : Chertomlyk Kurganı, Ukrayna, M.Ö. 4.yy
İskit-Sarmat Sanatı ve Türk Sanatı İle Ortaklıkları Reviewed by Türk Asya on Cuma, Eylül 19, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.