Türk Sanatında Grifon Tasvirleri



Peçenekler’e ait ünlü Nagyszentmiklos Hazinesinden

Jale Özlem Oktay

     Türk Sanatı zorlu coğrafi ve iklim koşulları içinde doğmuştur. Geniş bozkırlarda insanlar kendilerini doğa şartlarına, düşmanlara ve varlığını hissettikleri görülmeyen bazı kötülüklere karşı savunmak zorunda kalmışlardır. Duydukları korkudan kurtulmak için sığındıkları önemli güçlerden biri hayal dünyalarında geliştirdikleri gerçeküstü hayvanlardır.

      Araştırma konusu olarak ele aldığımız Türk Sanatında Grifon motifi de gerçeküstü hayvanlar dünyasında ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Grifon, aslan benzeri bir yırtıcının gövdesine, kartal kanatlarına sahiptir; baş kısmında kıvrık gaga, göz ve kulaklar bulunur.

     Yukarda sözü edilen grifon dışında iki tip grifon daha vardır; kartal-grifon ve aslan-grifon. Kartal-grifonlar kartalın gövdesine ve kanatlarına sahiptir, kıvrık gagalarının yanı sıra başlarında ibik, yele ve kulak bulunmaktadır. Aslan cinsinden bir yırtıcının gövdesine sahip aslan-grifonlar da kanatlıdır, başlarının üzerinde boynuz yer almaktadır.

      Sembolik anlamda inançların sonucu olarak ortaya çıkan grifon koruyuculuk ve kötü ruhları kovan başlıca özelliği ile birlikte uğur getiren, baharın müjdecisi, şifa veren ve uzun ömürle ilişkilendirilen fantastik bir hayvandır. Dünyevi ve siyasal gücü temsil eder.

     Dik kulakları dikkati, açık kanatları çevikliliği, hızı, hakimiyet gücünü ve belki de bağımsızlığını, aslan özellikleri de cesareti ve yine hızı betimler. Göğün hakimi, sonsuzluk sembolü kartal ve yerin kralı aslan özelliklerini taşıyan grifon başka bir görüşe göre, kartal olarak imparatorun, aslan olarak halk gücünün işaretidir. Bununla bağlantılı biçimde hanedanlık ongununda bir boyun önderi ya da hükümdarın ruhunu simgeliyor olabilir.

     Türk sanatında Tagar Dönemi ile örneklendirmeye başladığımız grifon motifi bu dönemde yoğun olarak bronz kama kabzalarını süsler. En verimli dönemini Hun sanatında yaşar; ahşap at koşum takımlarında, keçe örtülerde, çeşitli madeni ve deri malzeme üzerinde varlık gösterir. Kompozisyon kuruluşlarında tek tek betimlendikleri gibi mücadele sahneleri içinde de sergilenmektedirler. Yine bu dönemde grifon, kartal grifon ve aslan grifonun her üçü de bulunmaktadır.

     Göktürk sanatında duvar resmi ile karşımıza çıkan grifon Avarlar’da ayrı bir yere sahiptir. Özellikle bronz döküm kemer tokalarını süsleyen tasvirleri Avar dönemine damgasını vurmuştur. Peçenekler’e ait ünlü Nagyszentmiklos Hazinesi’nde 2 numaralı sürahi ve 20 numaralı çanak üzerinde yer alan grifon aslan gövdeli, kanatlı, yeleli, kıvrık gagalı ve kulaklı tasviri ile alışılmış özelliklerini sürdürür.

     İslamiyetten sonraki Türk sanatında sembolik anlamını ve tasvirini devam ettiren grifon Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu sanatlarında çini, kumaş, keramik, taş, bakır, bronz gibi çeşitli malzemeler üzerinde betimlenir. Orta Asya bozkır sanatı ve İslam sanatı etkisi ile yeni bir yoruma sahip olur; bitkisel dallar içinde gövdesinin üzerinde stilize motiflerle karşımıza çıkar. Mücadele sahnelerinde yer aldığı gibi tek figür olarak da tasvir edilmiştir. XV. yüzyıla doğru önemini yitirmeye başlar.

Tamamı : http://goo.gl/YYz8M7


Kazakistan Berel kurganı, bronz yaldızlı grifon


Kazakistan Berel kurganı


Kazakistan Berel kurganı


İskit Hermitage Müzesi St. Petersburg


Onogur Kuban


Pazırık Hermitage Müzesi St. Petersburg


Pazırık Hermitage Müzesi St. Petersburg


Eyer kaplaması Pazırık Hermitage Müzesi St. Petersburg


Pazırık Hermitage Müzesi St. Petersburg


Turquaz kakmalı Saka garudası


Esik kurganı altın elbiesil adamın, başlığı, kemeri ve kabzasındaki grifonlar
Türk Sanatında Grifon Tasvirleri Reviewed by Türk Asya on Pazartesi, Mayıs 05, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.