OR- UR Kelimelerinin Kökleri

OR KÖKÜ: HENDEK-KALE HENDEĞİ- KALE-KENT-ORDU-ÖRGÜT

Or, dilimizdeki macerasının başlarında hendek anlamına gelirken, zamanla kale hendeği, siper derken  kale ve şehir anlamını kazanıyor. dahası, örgütlenmeye ilişkin sözcükler Türkçede Or/Ur kökünden gelmektedir.

En baştan alırsak, Or, Kuman/Kıpçaklardan Kazak ve Kırgızlara kadar bütün Türk dillerinde hendek anlamına geliyor. Bizim Anadolu Türkçesi halk ağızlarında da Or, hendek anlamıyla yaşıyor.(25) Kumaların sözlüğü olan Codex Cumanicus'ta da bu anlamıyla var (26)

Türk dillerinde Or kökünden örgütlenme içerikli o kadar çok sözcük türemiş ki konumuz açısından bir kaç örnek:

Orta     : Merkez
Ortak   : Merkezde toplananlar, birleşenler
Ordu    : Ordu
Orda    : Moğolca ve Türkçede saray, köşk, şehir. Ortaçağda devletin ve bilimin merkezi,  
              Altın Orda !
Ordalı  : Saraylı, sülalesi büyük (Kazakça)
Ordan  : Kibirli, gururlu (Kazakça)
Orden  : Nişan, madalya (Kazakça)
Orna    : Yerleşmek, kurulmak (Kazakça) (27)
Orun/Orın        : Mevki, makam, taht
Orak    : Biçme eylemi ve aleti
Orhan  : Türkçe isim, kentin hakanı
Orman : Orman (?)

Hint- Avrupa Dillerindeki OR Kökü

Or'un macerası, hendekle başlamış, hendeği atladıktan sonra kale, şehir, ordu derken,  Türkçeye de sığmamış, Latince üzerinden neredeyse bütün dünya dillerine yayılmıştır. Or köklü bu sözcükler, hep örgütlenme odaklı anlamlar taşıyor. Hint-Avrupa dillerinde, birçok uygarlık kavramı gibi, örgütlenmeye ve devlete ilişkin terimler de genellikle Latince kökenlidir. Birkaç örnek:

Organ              : Organ
Organisation     : Örgütlenme
Order              : Emir (İng.)
Ordinary          : Sıradan (Sıralama=düzenleme) (İng.)
Ordnung          : Düzen (Alm.)
Ordentlicch      : Düzenli (Alm.)
Horde              : Sürü, Tatar ordusu (Alm.)
Origin              : Köken (İng)

Ur Kökü

Türkçede Ur kökü Or köküyle aynı anlamlar içeriyor. Aynı kök olduğu söylenebiliir.Besim Aalay, Ur sözcüğünün Eski Türkçede, Uygur Türkçesinde, Kuzey Türkçesinde ve batı Türkçesinde, tıpkı Or gibi, kale hendeği anlamına geldiğini belirtiyor. "Asurlular ar diye almışlar." (28)

Ur sözcüğü, Türkçede aynı zamanda, kök, nesil, insan, erkek ,er anlamına da geliyor. Orhun Yazıtları'nda "urı oglın" denirken, urı erkek anlamındadır. Bu kökten türeyen şu sözcükler var:

Urı       : Oğul, erkek çocuk
Urug    : Tohum, soy, nesil
Ürük    : Divanı Lügatit Türk'te bir yerde oturmak, yerleşmek anlamına geliyor. Yani
              şehirleşmeyle ilgili bir kavram. Bugün kullandığımız üretim sözcüğü bu kökten
Üre, üretmek, tür, türemek : Hep aynı Ur kökünden. (29)

Peki Almacada Ur ne demek ?

Aynı Türkçedeki gibi, kök, köken. Örneğin Almanlar, Öntürkler için Urtürken diyorlar.

Yine Avrupa dillerine Latinceden giren origin sözcüğü de Türkçedeki ur ggibi kökkökten anlamına gelmektedir.

Ya Ur kökü ile aynı anlama gelen Er sözcüğü ?

Almancada Er, aynı türkçede olduğu gibi "O erkek" anlamındadır. Almanca, İngilizce ve Fransızcada, -er eki, adam anlamıyla hemen hemen bütün meslek sahiplerinin tanımlanmasında vardır.

Back-Er           : Pişiren adam, fırıncı (İng.)
Fahr-er                        : Süren adam, sürğcğ (Alm)
Coifeur : Saç kesen, arayan adam (Fr.)

Ur sözcüğü, kökenle, başka deyişle soylulukla bağlantılı olarak Macarcada ve Bulgar Türkçesinde efendi anlamına de geliyor. Codex Cumanicus'ta da böyle bilgiler var (30)

İlginçtir Ur da , tıpkı Or kökü gibi Ün Asya'da Sümerlerden beri hep kentleşme ve ve devletleşme süreçleriyle bağlantılı anlamlar taşıyor:

Ur                    : Sümer başkenti
UUruk             : Sümerlerin en büyük kentlerinden
Ur                    : Sümer kralı
Urukagina        : Uru Kağan, Sümer hükümdarı
Ur-Kum           : Sümer hükümdarı
Ur-Tako          : Elam hükümdarı
Ur-Luma          : Kiş hükümdarı
Ur-Ut              : Part hükümdarı
Ur-Zana           : Muazazur hükümdarı
Ur-Yak            : Koi prensi (31)

Asur                : Kavim ve devlet
Hurri                : Doğu ve Güneydoğu Anadolu ve Suriye'ye hükmetmiş devlet ve aynı adı taşıyan, Türkçeye benzer bitişgen dil konuşan kavim.
Urartu              : Hurrilerden  gelen, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ve Suriye'ye hükmetmiş devlet ve aynı adı taşıyan, Türkçeye benzer bitişgen dil konuşan kavim.

Urmiye : İran'ın batısında şehir

Ural                 : MÖ 4. binden bu yana Öntürklerin ve önhint-Cermenlerin yoğun olarak yaşadıkları bölgede bulunan Avrupa ve Asya'yı ayıran sıradağlar ve ırmak

Utrigur, Otrigur, Onuugur, Şaragur: Karadeniz'in kuzeyine akın eden Otur Oğur ( Otuz Oğuz), Tokur Oğur (Dokuz Oğuz), On Oğur, Şara Oğur (Sarı Oğuz) gibi kavimlerin, kabile konfederasyonu biçiminde örgütlenmelerinden gelen adları.

Yuğur/Uygur    : Ur sözcüğü ile bağlantı kurularak açıklanan Türk kaviminin adı: Oğur >
                          Yuğur > Uygur

Ur kökünün hendekten kaleye ve kente uzanan macerası, uygarlaşma sürecinin dildeki izlerini gösteriyor. Yalnız Türkçede değil, diğer dillerde de kent sözcüğü ile uygarlık sözcüğünün aynı kökten gelmesi anlamlıdır. Latincedeki Civil ve Arapçadaki medine sözcükleri, uygarlık anlamına gelen civilisation, ve medeniyet kavramlarının kökünü göstermektedir. Türkçemizde, Cumhuriyet döneminde medeniyet kavramı karşılığı olarak kabul edilen uygarlık kavramının Ur/Ogur kökünden türetilmesi, tarihsel köklere tam anlamıyla oturmuştur.

Dr. Doğu Perinçek

Bilim ve Ütopya Dergisi
Ekim 2010 Sayı 196


OR- UR Kelimelerinin Kökleri Reviewed by Türk Asya on Pazartesi, Nisan 14, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.