CHOU (M .0. 1050-249) Devrinde Hükümdar Şehri



CHOU (M .0. 1050-249) DEVRİNDE HÜKÜMDAR ŞEHRİ

      Çin târihleri, proto-Türk saydığımız Chou'ların, müstahkem hükümdar şehirlerini nasıl kurduklarını anlatır. Hükümdar şehri, yeryüzünün modelinde bir mikrokosmos olarak tasarlanmakta idi: yeryüzüne ve imparatorluğun sahip olduğu topraklara dönük olarak tam dört-köşe planda olurdu. Dört yöne bakardı. Temsilî olarak, ana yön sayılan güney (cenub)tarafı, aynı zamanda, güneşin tepede olduğu zamana , yaz mevsiminin değişim durumuna, öğle saatine, parlaklığa, kırmızı renge, Kuş burcuna (Türklerde Kızıl Sağızğan), imparatora ve erkeklik ile tek sayılar timsali yang mefhumunun evcine (Ying Yang kuramının zirve noktasına) işaret ederdi. Kuzey (Şimal) tarafı ise ayın zirve noktasına (evcine), kış mevsiminin değişim durumuna, gece-yarısına, kara renge, karanlığa, yılanın sarıldığı Kaplumbağa burcuna (Türklerde Kara Yılan burcu), imparatoriçeye ve kadınlık ile çift sayılar timsali yin mefhumuna karşılık gelirdi (tekabül ederdi). Doğu tarafı (ciheti) güneşin doğuşunu, baharın uyumunu (itidâlini), sabahı, gök rengini, Ejder burcunu (Türklerde Kök-Luu) temsil ederdi. Batı tarafı güneşin batışına, güzün uyumuna (itidâline), akşama, ak rengine, Kaplan burcuna (Türklerde Ak-bars) karşılık gelirdi (teşmil edilirdi). Böylece, şehrin planı hem yeryüzünü hem de Chou takvimini aks ettiriyordu. Chou takvimi, Gök-Türk takvimi gibi, kış değişiminde başlardı.

      Chou başkentinin mevkii hakkında bir kayıt daha vardır: şehrin kuzeyinde bir dağ ve güneyinde bir nehir bulunuyordu (ordu kuzeyinde dağ Türk metinlerinde de vardır).Chou şehrinin kapladığı alan, kapıların sayısı, şehri inşaa eden kişinin kıdemi ile orantılı idi. Örneğin imparator şehri 12 kapılı; 1. derece bey şehri 9 kapılı; 2-3. derece bey şehri 7 kaplı; 4-5. derece bey şehri 5 kapılı idi.Şehrin dokuz sokağı, sûrlara paraleli ve birbirlerine 90° derece dikey olarak dizilir ve merkezde, mihverler boyunca bir haç teşkil ederdi (türkçe metinlerde tört beltir yol). Sûrların iç kısmında, şehrin dört çevresini saran bir de devriye sokağı vardı. Erkekler, yang mefhûmuna mensûb oldukları için, sokağın güney veya doğu tarafında yürürlerdi. Kadınlar, yin mefhûmunu temsil etmekte bulunduklarından, sokağın kuzey veya batı tarafında giderlerdi. Sokağın ortası, arabalara mahsus idi. Şehrin tam ortasında, göğün kutbunu teşkil eden ve eski türkçe metinlerin "Temür Kazuğ" ve "Yitiken" adını verip dinî mahiyet atf ettikleri Kutb Yıldızı ve Ayı Burcunun altında, hükümdar köşkü yer alırdı. Hükümdar köşkü dünyanın merkezinde tasavvur edilen kosmik dağı temsil ederdi. Efsâneye göre, imparatorlar, dünyanın merkezindeki dağlar üzerine köşk inşâ etmişlerdi. Chou'ların hükümdar şehri, böylece, göğe, yere, dağlara, güneş ve aya, yıldızlara ve bilhassa hükümdarın ecdâdına adanmış, mukaddes bir şehir mahiyetinde bulunuyordu.

      Şehrin köşelerinde, sınırlar tayin edildiği zaman dikilen direklerin yerine, ince kuleler inşâ edilirdi. Köşe kuleleri, ilin dört bucağındaki "muhâfız" dağları betimlerdi (dağlara teşmil edilirdi) . Güneşe benzetilen hükümdar, güneşin burçlar boyunca hareketine benzer şekilde gezinerek (seyrine mümâsil tarzda cevelân ederek), dört mevsim sırası ile dört, bucakdaki dağları ziyaret ederdi. Biri Shensi (Ch'ang-ngan) diğeri Honanda (Lo-yang) olmak üzere, Chou'ların iki başkenti vardı. Yine Chou neslinden Wu kralı Ho-lü'nün (M .0. 514-496) şehri pek meşhurdu. Bu şehrin güney (cenûb) kapısında ejder ve yılan tasviri vardı.


Prof. Dr. Emel Esin
ORDUĞ (BAŞLANGIÇTAN SELÇUKLULARA KADAR TÜRK HAKAN ŞEHRİ)

http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/18/838/10608.pdf

Not : Günümüz Türkçesine yaklaştırılmaya çalışılmıştır. İstenmeden hata yapılmış olabilir. Lütfen aslı için aşağıdaki bağlantıya bakınız.

http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/18/838/10608.pdf
CHOU (M .0. 1050-249) Devrinde Hükümdar Şehri Reviewed by Türk Asya on Pazartesi, Nisan 14, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.