Eski Türk Tul Geleneğinin Orta Asya ve Anadolu'daki Yansımaları

ESKİ TÜRK TUL GELENEĞİNİN ORTA ASYA VE ANADOLU’DAKİ YANSIMALARI
 

Metin EREN, Rysbek ALİMOV

      Tul kelimesi hemen hemen tüm çağdaş Türk dil ve lehçelerinde görülür ve tul veya ön sesi ötümlüleşmiş dul şeklinde geçer. Sözcük ayrıca Kırg. tulk ve tulçek, Tuv., Yak. tula:yax, Balk. tüyül, Çuv. tălăh şekillerinde de görülür ve genellikle ‘dul, kocası ölmüş kadın’ anlamında kullanılır.

      Eski Türklerde tulun varlığını kavram ve antropomorfik bir figür olarak gösteren kanıtlardan biri eski Türk runik yazıtlarıdır. Örneğin, Yenisey bölgesi yazıtlarından E-45/6’da kuyda kunçuyum tul kaltı ‘hanelerinde eşim dul kaldı’ ibaresi geçer . Ayrıca Tanrı Dağı bölgesi yazıtlarından T-1/2’de erinte tulı kalmış ‘kocasından tulu kalmış’ cümlesi yer alır. İlk yazıtta tul kocası ölen kadın anlamında iken, diğer yazıtta, eğer okuma doğru ise, tarihî kaynaklarda da geçen antropomorfik figür olarak tul’dan söz edilmektedir. Tul birincil anlamıyla, Türk halklarında birinin vefatı üzerine adına tutulan yas süresince öleni temsilen kullanılan antropomorfik bir figürdür.

      Ölen erkeğin defin merasimi bittikten sonra çadırın içerisine ağaçtan bir dikme (baba) dikerler, üzerine en güzel elbiseleri giydirirler, ardından ölenin zırh ve miğferini giydirirler. Bu baba önünde ölenin annesi, karıları, kızları; erkekler olmadan her sabah ve her akşam gün batarken, dizlerine çökerek ağıt yakarlar. Bir sene geçtikten sonra babayı dışarı çıkarırlar, akrabalarını ve civardaki Kırgızları (kastedilen aslında Kazaklar – yazar notu) davet eder, onlara en iyi şekilde ikramlarda bulunur ve at yarışları düzenlerler.

     Güney (Pamir) Kırgızlarında tul figürü bilahare ayrıca hayvan postundan da yapılmaya başlanmıştır. Kırgızcanın Pamir ağzında geçen “Kuwur postun içide tuldoy bovo, tüyünçökkö tüyülgön pulday bovo (Kuru post içindeki tul gibi olma, bohçaya sarılmış kâğıt para gibi olma” şeklindeki atasözü (Mukambayev, 2009, s. 552) bunun açık bir kanıtıdır.

      Çuvaşlarda da, benzer şekilde, ölenin mezarı üstüne yupa adı verilen ölen kişiyi temsil eden figürler dikilir. Yupa genellikle ağaçtan yontularak yapılır ve ölenin mezarına ölümünün 40. gününde yupa adını verdikleri bir törenle dikilir.

Hepsi (İndir) : http://goo.gl/SDuy8i
Foto : Çuvaş Yupaları


Eski Türk Tul Geleneğinin Orta Asya ve Anadolu'daki Yansımaları Reviewed by Türk Asya on Pazartesi, Şubat 17, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.