Erzincan Çayırlı İlçesi Mezarlarında Kuş Motifi

ERZİNCAN ÇAYIRLI İLÇESİ MEZARLARINDA KUŞ MOTİFİ
 

Prof. Dr. Halit ÇAL

      Erzincan ili Çayırlı ilçesine bağlı Başköy, Çilhoroz, Sarıgüney ve Verimli köylerindeki 15 mezarda 20 tane kuş figürünün yer aldığı kompozisyon yer alır. Ayrıntılar verilmez, işçilikleri basittir. Bunların dokuz tanesine kuşlar ağaç üstündedir. İki örnekte karşılıklı iki kuş yer alırken diğerlerinde kuşlar tektir. Bunlardan sadece yedisinin tarihi bellidir, tarihler 1898-1960 yılları arasındandır. Orta Asya’da hazırlık kültürlerinden beri kurganlarda kuş figürleri bilinir. Mezar taşlarında ise kuş figürü bulunmasının erken örnekleri Göktürkler (Türük Bil) devrindendir. Anadolu’da 13-15. yüzyıldan 30 mezar taşında kuş figürlerine yer verilmiştir. Orta Asya’ya atıfla bunlar genellikle ölünün ruhunun sembolü olarak kabul edilmiştir. Döneminin bazı kaynaklarından Ortaçağ Türkiye’sinde de kuşların ölünün ruhu olarak kabul edilmesi anlayışının devam ettiği anlaşılmaktadır. Günümüzde bu mezarların yapıldığı köylerde, kuşların mezar taşlarına neden yapıldığı sorusuna cevap bulunamamaktadır. Ancak 19. yüzyıl Osmanlı mezar taşlarında ve günümüzde halk arasındaki sözlü gelenekte ölenler için gibi cennete gitti ifadeleri kullanılmaktadır. 16. yüzyıldan itibaren Türkiye’de şehirlerdeki mezarlarda kuş figürleri görülmez. Örneklerimiz bu geleneğin köy mezarlarında 1960’lı yıllara kadar sürdüğünü göstermektedir.

      Orta Asya’da tarih öncesi devirlerden itibaren, hazırlık kültürlerinde İskit, Hun, Göktürk kurgan ve mezarlar buluntularında kuş motifleri yaygın olarak işlenmiştir. Büyük kısmı 19. yüzyılda yazılı hale getirilen Orta Asya Türk inanışlarından bunların dini inanışlarının bir parçası olduğunu, kartalın Tanrı sembolü olduğunu, Türk boylarının kendilerine birer yırtıcı kuşu ongun olarak seçtiklerini biliyoruz. 13 – 15. yüzyıldan Anadolu mezar taşlarında da kuş motiflerine yer verilmiştir. Ancak takip edebildiğimiz şehir mezar taşlarında 16. yüzyıldan itibaren figür ortadan kalkar. Buna karşılık çoğu 19-20. yüzyıldan Erzincan, Tunceli, Sivas, Kayseri köy mezarlarında bu figürlerin devam ettiğini görüyoruz. Burada tartışılması gereken bir konu bu figürlerin Orta Asya inanışları kadar Anadolu’nun Türk öncesi kültürlerine de dayanıp dayanmadığıdır. Mesela kartal Anadolu da dahil pek çok coğrafyada önemli bir motiftir . Dolayısıyla böyle bir ihtimal göz ardı edilemez. Ancak Anadolu’da özellikle ölü gömme adetlerinde hem Alevi hem de Sünni Türklerde kaydedilen özellikler ile Orta Asya gelenekleri büyük ölçüde örtüşmektedir. Çok dindar olduğu belirtilen Milas-Bafa Burnaz köyünde ölünün elbise, Söke Serçin Köyünde genç kızların gelinlik ile gömülmesi, Sivas’ta ve Toros tahtacılarında elbiseyle gömme dışında mezar başında yemek yenilip içki içilmesi, giderken mezarın yanına bir testi su ve yiyecek bırakılması, Sünni köylerde Aybastı’da defin sırasında tatlı dağıtılması bu geleneklerin Türkiye’de yakın zamana kadar çok güçlü olduğunu gösteriyor. Defin sırasında yemek, tatlı, simit gibi yiyecek verilmesi Sünni Türkler arasında da çok yaygındır. Bu durum daha önceki araştırmacılarca bu inanışın kökeninin Orta Asya’da aranmasının mantıklı olduğunu gösteriyor.

Bütünü : http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/89/23_.pdf


Erzincan Çayırlı İlçesi Mezarlarında Kuş Motifi Reviewed by Türk Asya on Salı, Şubat 11, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.