Altın Orda Devlet Geleneğinde Uygur İzleri


Altın Orda Devlet Geleneğinde Uygur İzleri
 

Prof.Dr. A. Melek Özyetgin

      Bilindiği gibi Cengiz Han döneminden itibaren, köklü bir kültüre ve medeniyete sahip uygurların Türk-Moğol devlet geleneğinin oluşumunda önemli katkıları olmuştur. Konuyla ilgili yaptığımız incelemelerde Altın Orda tarhanlık yarlıklarında geçen iktisadî yapıyla ilgili vergi ve iş yükümlülüklerinin, çağdaşı Koço-Turfan Uygur hanlığındaki eşkullanımları ile resmi yazışma geleneğindeki benzerlikler dikkat çekicidir. Türk sosyal ve ekonomik tarihinin en canlı kaynakları olan Turfan Uygurlarına ait sivil (hukuk) belgeler, Altın Orda’nın sosyal ve iktisadi düzeniyle ilgili boşlukları aydınlatmada önemli birer kaynak görevi görmektedir. Altın Orda ve Uygur sahasında ortak birçok terim geçmektedir. Bu terimlerin kullanım alanları ve içerikleri ile ilgili Uygur metinlerinden birçok bilgi öğrenebilmekteyiz.

Tarhanlık Yarlığı

       Eski Türk resmî yazışma geleneği içinde içerik bakımından ‘hanın emir ve isteklerini içeren bir mektup türü’ olan yarlık, diplomasi kançılaryası içinde özellikle Altın Orda sahasında sıkça kullanılan bir terim olmuştur. Türkçeden Moğolcaya geçip daha sonra bugünkü bilinen teknik terim anlamıyla Moğolcadan Türkçeye geçtiği düşünülen yarlık, Moğol diplomatikasında da hükümdarlarının kendi tabiiyetindeki devletlerin hükümdarlarına gönderdikleri mektuplara ad olarak kullanılmıştır. İçerik olarak diplomatik ve tarhanlık yarlıkları olmak üzere iki grupta değerlendirebileceğimiz yarlıklardan, daha çok diplomasiyle ilgili olarak yabancı hükümdarlara gönderilenler ile yine emir niteliğini taşıyan iç yazışmalar ‘diplomatik yarlık’ olarak değerlendirilirken, hanın istediği kişi veya kurumlara verdiği ve sahibine her türlü vergi ve devlet hizmetinden muafiyet sağlayan, geniş maddi imkân ve imtiyazlar veren yarlıklar ‘Tarhanlık yarlıkları’ adını alır. Altın Orda sahasına ait resmî belgelerin büyük bir kısmını bu
tarhanlık yarlıkları oluşturmaktadır. Altın Orda sahasına ait tarhanlık yarlıkları içinde, Rus kiliselerine ve Rus ruhanilerine verilen ve onlara belirli imtiyazlar sağlayan tarhanlık yarlıkları önemli bir yer tutar.

Hepsi : http://www.iacd.or.kr/pdf/journal/13/Binder25.pdf

Foto: Altın Orda Han'ı Toktamış Han'ın Bik Haci adlı kişiye verdiği Tarhanlık Yarlığı :
http://goo.gl/hX4kE0 , http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/12/848/10734.pdf


Altın Orda Devlet Geleneğinde Uygur İzleri Reviewed by Türk Asya on Pazartesi, Şubat 10, 2014 Rating: 5

Hiç yorum yok:

Türk Asya - Asian Turkish, Тюрки России © 2014|Bazı Hakları Saklıdır.
>5846 Numaralı Kanun Gereği Gizlilik ve Kullanım Şartlarını Okuyunuz.|Künye

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.